1. Bối cảnh trò chơi
1.1 Bối cảnh thế giới
Câu chuyện của Vendetta lấy bối cảnh tại một thành phố tội lỗi bị thống trị bởi băng đảng Dead End. Tổ chức tội phạm khét tiếng này kiểm soát toàn bộ khu phố, bến tàu, nhà kho và nhà máy ngầm, khiến cảnh sát bó tay. Năm chiến binh đường phố — Blood, Hawk, Boomer, Sledge và Kate — đã thành lập nhóm tự vệ mang tên The Cobras. Khi băng Dead End bắt cóc Kate, học trò của Hawk, bộ tứ Cobras không chờ đợi luật pháp — họ dùng nắm đấm, gậy bóng chày, dao găm và súng ngắn để trả thù theo cách của riêng mình.
Vendetta là cách Konami thể hiện một góc tối và bẩn thỉu hơn cho đề tài "đánh nhau đường phố" đang rất thịnh hành lúc bấy giờ. So với Final Fight của Capcom — một tựa game có cốt truyện anh hùng rõ ràng là "giải cứu con gái thị trưởng" — thì thẩm mỹ của Vendetta gần với dòng phim tội phạm hạng B của Mỹ những năm 1970 hơn. Kẻ địch không phải ninja hay quái vật đột biến, mà là những tên côn đồ khoác áo da, đeo kính râm và cầm xích sắt — trong đó có một số hành vi của chúng... chúng ta sẽ nói sau ở phần giai thoại.
1.2 Quá trình phát triển
Vendetta được Konami phát hành lần đầu tại Nhật Bản vào tháng 7 năm 1991 với tên gọi Crime Fighters 2 (クライムファイターズ2), là phần tiếp theo của game hành động quét ngang Crime Fighters (1989) của Konami. Tuy nhiên, thị trường quốc tế lại chọn một cái tên hoàn toàn độc lập — "Vendetta" — cái tên tự nó đã nói lên rằng trò chơi này bạo lực hơn, cá nhân hơn và không dành cho trẻ em so với phiên bản tiền nhiệm.
Trò chơi do Satoru Okamoto làm đạo diễn, S. Kido sản xuất, với phần lập trình của Satoru Okamoto, K. Ozaki và Yuichi Kobayashi. Đội ngũ đồ họa do M. Yoshida, Kazuaki Nakanishi và T. Nakazawa phụ trách. Phần nhạc nền do Michiru Yamane và Hideaki Shikama sáng tác — Yamane sau này nổi tiếng với nhạc nền Castlevania: Symphony of the Night, còn Vendetta là một trong số ít tác phẩm arcade quét ngang trong sự nghiệp của bà, với chất funk điện tử thô ráp và tiếng kim loại công nghiệp, báo trước tài năng phi thường của bà trong dòng nhạc gothic và orchestral sau này.
Vendetta đạt được thành công đáng kể về mặt thương mại: Tạp chí Game Machine của Nhật Bản xếp trò chơi ở vị trí thứ ba về độ phổ biến trong các đơn vị arcade để bàn vào tháng 7 năm 1991; tại Bắc Mỹ, tạp chí RePlay xếp nó là trò chơi mới có doanh thu cao nhất vào tháng 9 năm 1991. Tạp chí Sinclair User đã trao giải "Trò chơi hành động quét ngang hay nhất năm 1991" cho Vendetta cùng với WWF WrestleFest. Vào tháng 7 năm 2021, Hamster Corporation đã đưa Vendetta lên Nintendo Switch và PlayStation 4 thông qua series Arcade Archives — Damien McFerran của Nintendo Life chấm 9/10 điểm, gọi đây là "một trong những trò chơi hành động quét ngang hay nhất mọi thời đại, với lối chơi có chiều sâu". Năm 2023, Time Extension đã đưa nó vào danh sách những trò chơi hành động quét ngang hay nhất mọi thời đại.
2. Giới thiệu nhân vật
Bốn nhân vật có thể chọn, mỗi người có phong cách chiến đấu và câu chuyện riêng:
Blood — Cựu võ sĩ quyền anh
| Chỉ số | Đánh giá |
|---|---|
| Tấn công | ★★★★☆ |
| Tốc độ | ★★★☆☆ |
| Khả năng liên hoàn | ★★★☆☆ |
| Độ khó làm quen | ★★☆☆☆ |
- Đánh giá chung: Nhân vật cân bằng, thiên về cận chiến. Chuỗi đấm của Blood nhanh và chính xác — là lựa chọn hàng đầu cho người mới. Là một võ sĩ thất bại trên võ đài, mỗi cú móc của anh đều chất chứa cơn giận của một sự nghiệp bị đánh cắp.
Hawk — Cựu đô vật chuyên nghiệp
| Chỉ số | Đánh giá |
|---|---|
| Tấn công | ★★★★★ |
| Tốc độ | ★☆☆☆☆ |
| Khả năng liên hoàn | ★★★☆☆ |
| Độ khó làm quen | ★★★★☆ |
- Đánh giá chung: Nhân vật thiên về chiêu vật nặng. Nền tảng đô vật của Hawk giúp anh có chiêu vật mạnh nhất trong tất cả các nhân vật — ôm ngang, vật ngửa, vật vào góc tường — sát thương vượt trội. Nhưng tốc độ di chuyển cực kỳ chậm — bạn cần cảm nhận khoảng cách chính xác để thực hiện chiêu vật trước khi bị kẻ địch bao vây.
Boomer — Võ sư
| Chỉ số | Đánh giá |
|---|---|
| Tấn công | ★★★☆☆ |
| Tốc độ | ★★★★★ |
| Khả năng liên hoàn | ★★★★★ |
| Độ khó làm quen | ★★★★☆ |
- Đánh giá chung: Nhân vật tốc độ, thiên về liên hoàn. Boomer có số khung hình động tác ngắn nhất, tốc độ tấn công nhanh nhất và mật độ liên hoàn cao nhất — nhưng sát thương mỗi đòn thấp. Chiến thuật của anh là "đánh xong chạy, không đứng yên" — trong tay người chơi điêu luyện, Boomer có thể liên hoàn từ đầu bên trái màn hình sang bên phải mà kẻ địch không thể phản công.
Sledge — Cựu tội phạm quân đội
| Chỉ số | Đánh giá |
|---|---|
| Tấn công | ★★★★☆ |
| Tốc độ | ★★☆☆☆ |
| Khả năng liên hoàn | ★★☆☆☆ |
| Độ khó làm quen | ★★★☆☆ |
- Đánh giá chung: Nhân vật thiên về sức mạnh, sát thương mỗi đòn chỉ đứng sau chiêu vật của Hawk. Nền tảng quân đội của Sledge mang đến cho anh phong cách chiến đấu trực diện nhất — không có combo cầu kỳ, chỉ có những cú đấm liên tiếp cho đến khi đối thủ không thể đứng dậy.
3. Cách điều khiển
3.1 Thao tác cơ bản
Vendetta sử dụng hệ thống hai nút Đấm (Punch) + Đá (Kick) — không có nút nhảy riêng:
| Phím | Thao tác | Mô tả |
|---|---|---|
| Phím A | Đấm | Liên hoàn nhanh ở cự ly gần, sát thương trung bình |
| Phím B | Đá | Khống chế tầm trung, tấn công tầm thấp |
| A+B cùng lúc | Chiêu đặc biệt (Đá nhảy) | Đòn tấn công trên không duy nhất trong trò chơi — tiêu tốn một thanh thể lực |
3.2 Cơ chế sáng tạo: Đánh nằm sàn
Vendetta là một trong những trò chơi quét ngang arcade đầu tiên cho phép "đánh nằm sàn" — sau khi kẻ địch ngã, bạn có thể tiếp tục tấn công cơ thể đang nằm của chúng. Điều này ngày nay là tiêu chuẩn trong các game hành động, nhưng vào năm 1991, khái niệm này chưa được ai hệ thống hóa. Nó khiến nhịp độ chiến đấu của Vendetta trở nên tàn nhẫn và căng thẳng hơn so với các game cùng thời — kẻ địch ngã xuống không phải là cơ hội để thở, mà là cơ hội để bạn tiếp tục giẫm đạp chúng dưới chân.
3.3 Hệ thống vũ khí
Trong màn chơi có rải rác vũ khí do kẻ địch rơi ra hoặc giấu trong các vật thể — súng ngắn (đạn có hạn), gậy bóng chày, dao găm, chai thủy tinh. Súng ngắn là vũ khí dọn sân mạnh nhất trong trò chơi — một phát có thể hạ gục tất cả kẻ địch trên một đường thẳng. Nhưng đạn cực kỳ hạn chế — thường chỉ có 2-3 phát.
4. Màn chơi và chiến lược BOSS
4.1 Màn 1: Đường phố
| Hạng mục | Nội dung |
|---|---|
| Bối cảnh | Đường phố thành phố bị băng đảng kiểm soát. Thùng rác cháy, cửa kính cửa hàng vỡ nát, tường đầy graffiti — thành phố này đã từ bỏ kháng cự. |
| BOSS | Đả bảo tiên phong của băng Dead End — gã to lớn vạm vỡ, vung xích sắt quét ngang. |
| Chiến lược | Tầm đánh của xích sắt xa hơn bạn tưởng — hãy dùng đá (phím B) để thăm dò khoảng cách trước khi vào tầm tấn công của hắn. Chiêu vật (tiến sát + hướng + tấn công) là cách khởi đầu an toàn nhất khi đối đầu BOSS to xác. |
4.2 Màn 2 đến 4: Bến tàu → Nhà kho → Nhà máy ngầm
| Hạng mục | Nội dung |
|---|---|
| Bối cảnh | Mỗi màn tiến sâu hơn vào lãnh địa của băng Dead End — bến tàu (container và cần cẩu), nhà kho (những chồng thùng gỗ chất đống), nhà máy ngầm (dây chuyền sản xuất ma túy và vũ khí). |
| BOSS | BOSS cuối mỗi màn đại diện cho các vai trò khác nhau của băng đảng — BOSS bến tàu là trùm buôn lậu (dùng mỏ neo làm vũ khí), BOSS nhà kho là đội trưởng áp tải vũ trang, BOSS nhà máy là Faust, nhân vật số hai của băng Dead End. |
| Chiến lược | Bến tàu: Tận dụng các thùng gỗ có thể phá hủy để lấy vũ khí — màn này có nhiều súng ngắn nhất. Nhà kho: BOSS sẽ triệu hồi lính tăng viện — ưu tiên dọn lính trước rồi tập trung vào BOSS. Nhà máy: Faust là kẻ địch mạnh nhất trước BOSS cuối — đừng tham đòn, hắn có tốc độ phản công nhanh hơn tất cả các BOSS trước đó. |
4.3 Màn cuối: Tổng hành dinh băng Dead End → Chiến BOSS liên hoàn
| Hạng mục | Nội dung |
|---|---|
| Bối cảnh | Sau khi đánh bại Faust, trò chơi bước vào thiết kế kết thúc độc đáo nhất của nó — không phải một trận BOSS cuối duy nhất, mà là tất cả các BOSS trước đó được hồi sinh cùng lúc, bạn phải đánh bại chúng liên tiếp trong từng trận đấu. |
| BOSS | Tất cả các BOSS đã bị đánh bại — hồi sinh → bị đánh bại lần nữa. Cuối cùng là thủ lĩnh thực sự của băng Dead End (Big Boss). |
| Chiến lược | Chiến BOSS liên hoàn là thiết kế đặc trưng nhất của Vendetta — nó hoàn toàn phá vỡ quy ước "đánh xong BOSS cuối là hết game". Máu của bạn sẽ không hồi phục giữa các trận BOSS — đây là bài kiểm tra cuối cùng về khả năng trụ vững. Chiêu đá nhảy đặc biệt A+B là phương tiện né tránh duy nhất của bạn trong cuộc đua marathon này — nhưng mỗi lần sử dụng tiêu tốn một thanh thể lực, và thanh thể lực là tài nguyên khan hiếm nhất trong trận chiến liên hoàn này. Sau khi hoàn thành trò chơi, game sẽ bắt đầu lại từ màn đầu tiên — độ khó tăng dần — lặp vô hạn cho đến khi bạn hết xu. |
5. Mẹo chơi và chiến lược nâng cao
5.1 Kỹ năng sinh tồn cơ bản
- Đá (phím B) dùng để khống chế khoảng cách: Đừng dùng đấm xông vào đám đông — hãy tiến đến rìa tầm tấn công của kẻ địch, dùng đá để khống chế, xác nhận an toàn rồi mới áp sát dùng đấm liên hoàn.
- Đá nhảy A+B không dùng để gây sát thương — mà để thoát thân: Khi bị hơn 3 kẻ địch bao vây, đá nhảy A+B tiêu tốn một thanh thể lực để thoát ra ngoài. Đây là kỹ năng duy nhất có khung hình bất tử trong toàn game — đừng dùng nó để tấn công.
- Đừng lãng phí súng ngắn vào lính thường: Đạn dùng hết là mất — hãy để dành cho trận BOSS. Một phát súng ngắn có thể trúng toàn bộ đạn vào lúc BOSS vừa đứng dậy — tạo ra sát thương một đòn cao nhất trong trò chơi.
- Đánh nằm sàn — nhưng đừng quá sa đà: Đánh nằm sàn sẽ tiêu tốn thêm thể lực của bạn (dù không nhiều). Trong trận chiến BOSS liên hoàn, đánh nằm sàn quá lâu sẽ khiến bạn thiếu thể lực cho các trận sau.
- Chiến thuật "kẹp kẹp" ở chế độ 2 người: Người chơi 1 đối diện thu hút sự chú ý của BOSS, người chơi 2 vòng ra sau lưng tấn công. Sát thương đòn sau lưng cao hơn đòn chính diện — đây là quy luật chung của mọi game hành động quét ngang.
5.2 Kiến thức nâng cao
- Tên gọi Crime Fighters 2 của bản Nhật: Phiên bản Nhật Bản giữ mối liên hệ series với Crime Fighters trước đó. Konami thời điểm đó có sự đầu tư liên tục vào "dòng game tội phạm arcade" tại Nhật, nhưng trên thị trường quốc tế lại chọn một tựa đề độc lập bắt mắt hơn.
- Nhạc nền thời kỳ đầu của Michiru Yamane: Yamane, người sau này sáng tác một trong những bản nhạc nổi tiếng nhất lịch sử game cho Castlevania: Symphony of the Night, đã đóng góp chất funk điện tử thô ráp và tiếng kim loại công nghiệp trong Vendetta — tạo nên sự tương phản thú vị với phong cách gothic orchestral thanh lịch của bà sau này.
6. Giai thoại và huyền thoại arcade
6.1 Hoạt ảnh kẻ địch khét tiếng nhất
Vendetta chiếm một vị trí độc nhất vô nhị trong lịch sử kiểm duyệt game arcade — vì hành vi của kẻ địch bao gồm những hoạt ảnh khiến người ta phải kinh ngạc cho đến ngày nay: một tên côn đồ khoác áo da sẽ bắt lấy nhân vật chính từ phía sau và bắt đầu thực hiện những động tác cọ xát và liếm láp không thể miêu tả. Nếu trên màn hình có hai tên như vậy — một trong số chúng thậm chí sẽ làm điều tương tự với cột đèn, cho đến khi bóng đèn rơi trúng đầu hắn. Hoạt ảnh này đã bị kiểm duyệt gắt gao ở tất cả các phiên bản nước ngoài (bản Mỹ loại bỏ hoàn toàn), chỉ có phiên bản phát hành tại Nhật Bản, Argentina và Brazil là giữ nguyên nội dung.
Cũng bị kiểm duyệt là một con chó Doberman — nó cũng thực hiện những hành vi không thể miêu tả tương tự. Konami năm 1991 rõ ràng đang đi trên sợi dây "chúng ta có thể nhét bao nhiêu thứ kỳ lạ vào một game arcade mà không bị cấm hoàn toàn".
6.2 Thời hoàng kim của arcade 4 người chơi
Vendetta hỗ trợ 4 người chơi cùng lúc — vào năm 1991, tủ arcade 4P hành động quét ngang rộng hơn 1,2 mét. Bốn người lạ sát cánh hợp tác — đó là một nghi thức xã hội độc đáo trong thời đại chưa có đối kháng trực tuyến. Dòng sản phẩm hành động quét ngang 4P của Konami — Teenage Mutant Ninja Turtles (1989), Sunset Riders (1991), Vendetta (1991) — đã tạo nên một nửa trải nghiệm hợp tác 4P trong các tiệm arcade đầu những năm 1990.
6.3 Kết thúc vòng lặp vô hạn
Vendetta không kết thúc sau khi hoàn thành — nó bắt đầu lại từ màn đầu tiên, với sức tấn công và tốc độ của kẻ địch được tăng cường toàn diện, lặp vô hạn cho đến khi bạn dùng hết toàn bộ mạng sống. Thiết kế này hoàn toàn khác biệt so với các game như Dynasty Wars, vốn hiển thị danh sách ê-kíp sau khi hoàn thành — Konami chọn logic arcade thuần túy "trò chơi chỉ kết thúc khi bạn hết xu". Nó khiến Vendetta trở thành một trò chơi "không bao giờ đánh xong" — trong tiệm arcade, điều đó có nghĩa là dòng tiền từ chiếc máy này cũng "không bao giờ chảy hết".
