I. Bối cảnh trò chơi
1.1 Thiết lập thế giới
Năm 1996, CAPCOM đã tạo nên một cơn sốt tại các trung tâm trò chơi điện tử trên toàn thế giới khi đưa dàn nhân vật X-Men siêu nổi tiếng của Marvel vào đối đầu với các võ sĩ từ thương hiệu đối kháng quốc dân "Street Fighter" của Nhật Bản. Trò chơi không có cốt truyện phức tạp, chỉ đơn giản là thiết lập "sự va chạm giữa các vũ trụ song song", đưa Wolverine đối đầu Ryu, Storm đối đầu Chun-Li, hay Magneto đối đầu M. Bison trên cùng một chiến trường. Người chơi chọn hai nhân vật từ hai phe để tạo thành một đội hình, đánh bại các đối thủ khác và cuối cùng đối mặt với trùm cuối Apocalypse.
Sự kết hợp đầy ngẫu hứng này chính là nét quyến rũ nhất của văn hóa arcade thập niên 90. Trò chơi hòa quyện sự chính xác trong lối đánh của game đối kháng Nhật Bản với thẩm mỹ cường điệu của truyện tranh Mỹ—bạn có thể điều khiển Magneto dùng bão từ trường để phong tỏa đối thủ, sau đó chuyển sang Chun-Li để kết liễu bằng chiêu Bách Liệt Cước. Mục tiêu ban đầu của game là "chiều lòng thị trường phương Tây", học hỏi phong cách đấu vật giải trí Mỹ, tạo tiền đề cho phong cách hoang dã của cả dòng game VS. sau này.
1.2 Quá trình phát triển
Đây là tựa game đối kháng thứ ba được cấp phép bởi Marvel trên nền tảng CPS-2 của CAPCOM, sau "X-Men: Children of the Atom" (1994) và "Marvel Super Heroes" (1995). Nhà sản xuất Tetsuya Iizuka, thiết kế game Atsushi Tomita, cùng âm nhạc do Yuki Iwai và Yuko Takehara đảm nhiệm. Phiên bản arcade ra mắt tại Nhật Bản vào ngày 9 tháng 9 năm 1996 và đến Bắc Mỹ vào tháng sau đó, nhanh chóng trở thành một trong những game đối kháng có tỷ lệ nạp xu cao nhất.
Bước ngoặt quan trọng nhất xảy ra ở giai đoạn giữa—đội ngũ quyết định chuyển lối chơi cốt lõi từ đấu đơn sang đấu đôi chuyển đổi thời gian thực. Theo Tomita, lập trình viên chính là ông Ikawa đã phải đối mặt với "yêu cầu làm lại toàn bộ đầy vô lý" này. Ban đầu, mỗi nhân vật dự kiến có hoạt ảnh đổi người riêng, nhưng cuối cùng họ thống nhất dùng đòn đá vì nó "cảm giác thoải mái nhất"—đòn đá này sau đó trở thành biểu tượng của dòng game VS. Một yếu tố kinh điển khác đến từ lỗi game: hiệu ứng hạt sáng mà nhà phát triển Sagata tạo ra cho đòn đánh bị cho là "không có cảm giác trúng đích". Khi định xóa bỏ, một lỗi mã nguồn khiến nó xuất hiện trong cú nhảy siêu cấp (Super Jump), đội ngũ thấy "khá đẹp" nên đã giữ lại—từ đó trở thành hiệu ứng Super Jump đặc trưng đến tận ngày nay.
II. Giới thiệu nhân vật
Trò chơi có 17 nhân vật có thể điều khiển. Các nhân vật X-Men chủ yếu kế thừa từ "Children of the Atom" (Rogue, Gambit, Sabretooth được vẽ mới hoàn toàn), trong khi phe Street Fighter lấy từ "Street Fighter Alpha 2" và được cường điệu hóa mạnh mẽ.
Phe X-Men (8 nhân vật):
| Nhân vật (Anh) | Nhân vật (Việt) | Đặc điểm phong cách |
|---|---|---|
| Cyclops | Cyclops | Khống chế tầm trung-xa, chiêu cuối tia laser bao phủ phạm vi rộng |
| Wolverine | Wolverine | Cận chiến tốc độ cao, combo móng vuốt sát thương lớn, áp sát nhanh |
| Storm | Storm | Cơ động trên không đỉnh cao, sấm sét bao phủ toàn màn hình |
| Rogue | Rogue | Hấp thụ chiêu thức đối thủ, biến số chiến thuật lớn |
| Gambit | Gambit | Khống chế tầm trung bằng bài nạp năng lượng, combo gậy mượt mà |
| Sabretooth | Sabretooth | Đấu sĩ hạng nặng, tốc độ lao tới đáng kinh ngạc |
| Magneto | Magneto | Khống chế bằng đạn đạo, lướt trên không linh hoạt |
| Juggernaut | Juggernaut | Xung kích với giáp siêu cấp, khó bị ngắt quãng bởi đòn đánh thường |
Phe Street Fighter (8 nhân vật + 1 ẩn):
| Nhân vật (Anh) | Nhân vật (Việt) | Đặc điểm phong cách |
|---|---|---|
| Ryu | Ryu | Toàn diện, hiệu ứng Vacuum Hadoken cực kỳ cường điệu |
| Ken | Ken | Shoryuken sát thương cao, combo trên không xuất sắc |
| Chun-Li | Chun-Li | Ép sân cực mạnh với Bách Liệt Cước, đạn đạo nhanh |
| Charlie | Charlie | Kết hợp giữa đòn đánh tầm xa và lao tới |
| Dhalsim | Dhalsim | Tay chân dài khống chế tầm xa, dịch chuyển Yoga khó lường |
| Zangief | Zangief | Đòn vật lệnh tầm xa, cú xoay người đầy uy lực |
| Cammy | Cammy | Đòn đá lao tới nhanh, combo Spiral Arrow mượt mà |
| M. Bison | M. Bison | Đạn đạo tâm linh phạm vi rộng, phán định đòn đánh bá đạo |
Nhân vật ẩn: Akuma (Gouki) — Tại màn hình chọn nhân vật, di chuyển đến Magneto, Juggernaut, Dhalsim hoặc M. Bison rồi nhấn "Lên" để chọn. Sở hữu chiêu thức biểu tượng Shun Goku Satsu (Đấm nhẹ, Đấm nhẹ, Tiến, Đá nhẹ, Đấm mạnh).
Trùm cuối: Apocalypse — Nhân vật khổng lồ chiếm 1/3 màn hình, sở hữu giáp siêu cấp, đòn đấm xuống đất tạo sóng xung kích toàn màn hình, tay khoan có thời gian gồng lâu, tia laser quét mặt đất.
III. Cách điều khiển
3.1 Điều khiển cơ bản
Trò chơi sử dụng bố cục 6 nút tiêu chuẩn của CPS-2 (3 đấm + 3 đá). Nhấn tiến hai lần để lướt, lùi hai lần để nhảy lùi; nhấn xuống rồi nhanh chóng đẩy lên để thực hiện Super Jump, sau khi nhảy có thể lướt 8 hướng trên không. Khi đang phòng thủ, nhấn 3 nút đấm để đẩy lùi đối thủ; khi đang phòng thủ, nhấn xuống-lùi + đấm mạnh + đá mạnh (tốn 1 thanh năng lượng) để phản đòn. Nhấn nút đấm khi bị tóm để thoát vật, nhấn xuống-lùi + đấm khi bị đánh bay để hồi phục.
Hệ thống đổi người là cốt lõi: Nhấn đấm mạnh + đá mạnh để tung đòn đổi người—nhân vật dự bị sẽ bay vào sân với trạng thái bất tử. Tiêu tốn 2 thanh năng lượng để tung chiêu cuối kết hợp (Variable Combination), cả hai nhân vật cùng tung chiêu cuối tạo nên màn oanh tạc toàn màn hình.
3.2 Chiêu cuối và hệ thống liên hoàn
Mỗi nhân vật có từ 1 đến 3 chiêu cuối. Ví dụ với Ryu: Vacuum Hadoken (Xuống-Tiến + 2 nút đấm, dùng được trên không) tạo cột sáng xuyên màn hình; Shin Shoryuken (Tiến-Xuống-Tiến + 2 nút đấm) là đòn phản công bất tử. Hệ thống liên hoàn cho phép kết nối theo thứ tự: Đấm nhẹ → Đấm trung → Đấm mạnh → Chiêu đặc biệt → Chiêu cuối. Combo trên không (Aerial Rave) kế thừa từ "Children of the Atom", cho phép truy đuổi đối thủ sau khi đánh bay.
Chiêu cuối kết hợp là thiết kế mang tính cách mạng nhất—ví dụ Ryu kết hợp với Magneto, tạo nên hiệu ứng hình ảnh choáng ngợp tại các trung tâm arcade năm 1996.
IV. Tiến trình và chiến thuật đấu trùm
Chế độ Arcade sử dụng thể thức loại trực tiếp (không phải 3 thắng 2), tổng cộng 7 đến 8 trận.
| Cấp độ | Bối cảnh | Đối thủ | Điểm lưu ý |
|---|---|---|---|
| Trận 1-2 | Death Valley / The Cataract | Ngẫu nhiên | Khởi động, luyện combo |
| Trận 3-4 | Temple of Fists / On The Hilltop | Đội hình mạnh | Dùng Super Jump để né đạn |
| Trận 5 | Showdown In The Park | Đội hình mạnh | Đổi người để hồi máu |
| Trận 6 (Điều kiện) | Đấu ngẫu nhiên | Akuma + Ngẫu nhiên | Kết liễu bằng chiêu cuối ít nhất 2 lần trong 5 trận đầu |
| Trận cuối | Apocalypse Now! | Apocalypse | Xem bên dưới |
Chi tiết đấu trùm Apocalypse: Apocalypse có giáp siêu cấp, hầu hết đòn đánh không gây khựng. Đòn đấm xuống đất tạo sóng xung kích không thể đỡ—cách duy nhất là nhảy ra sau tay hắn; tay khoan có thời gian gồng 3 giây, chỉ cần nhảy là né được; tia laser quét đất cần dùng Super Jump để né. Chiến thuật: Đợi hắn tung chiêu hụt rồi phản công, sau đó lùi lại ngay. Chiêu cuối kết hợp có lợi thế sát thương lớn lên trùm khổng lồ. Vì quá dễ đoán, hắn thường bị người chơi gọi là "trùm cuối yếu nhất lịch sử".
V. Mẹo chơi và chiến thuật nâng cao
5.1 Mẹo sinh tồn cơ bản
-
Đổi người thường xuyên. Nhân vật dự bị sẽ hồi máu dần đến vạch đỏ, hãy luân phiên sử dụng để tránh bị đối thủ hạ gục một nhân vật.
-
Bay lên → Super Jump → Combo trên không → Kết thúc bằng chiêu cuối là công thức sát thương cao.
-
Đầy 2 thanh năng lượng hãy tung chiêu cuối kết hợp ngay, đừng do dự.
-
Phản đòn khi phòng thủ (tốn 1 thanh) là cách thoát thân trực tiếp nhất.
-
Super Jump kết hợp lướt 8 hướng là kỹ năng di chuyển bị đánh giá thấp nhất, giúp vượt qua đạn đạo và tấn công ngược.
-
Đừng tham đòn khi đấu với Apocalypse, đánh xong phải lùi ngay.
VI. Chuyện bên lề và huyền thoại arcade
Cuộc chiến thẻ nhớ 4MB: Phiên bản Saturn năm 1997 là game đầu tiên yêu cầu thẻ nhớ mở rộng 4MB. Dù đắt đỏ, nó mang lại bản port hoàn hảo từ arcade. Tuy nhiên, Sega từ chối sản xuất thẻ này ở phương Tây khiến game khó tiếp cận. Bản PS1 chỉ có 2MB RAM nên phải lược bỏ hệ thống đổi người, khiến GameSpot chỉ chấm 3.6 điểm—dù vậy doanh số bản PS1 vẫn vượt xa Saturn.
Lỗi game thành huyền thoại: Hiệu ứng hạt sáng khi trúng đòn ban đầu bị coi là "thiếu cảm giác", nhưng một lỗi game khiến nó xuất hiện trong Super Jump lại được đội ngũ khen "đẹp". Nó trở thành biểu tượng của dòng VS. đến tận ngày nay.
Lời đồn về Akuma: Akuma là nhân vật ẩn đầu tiên xuất hiện ngoài dòng Street Fighter chính thống. Cách chọn nhân vật không có gợi ý trong game—phải di chuyển đến vị trí cụ thể và giữ "Lên", tất cả đều dựa vào lời truyền miệng tại các trung tâm arcade.
Chiến lược giới hạn của CPS-2: Đến năm 1996, CPS-2 đã cũ nhưng có ưu thế về số lượng sprite hiển thị. Đội ngũ đã thiết kế chiêu cuối kết hợp với hiệu ứng toàn màn hình mà không bị rớt khung hình nào. Triết lý thực dụng này đã giúp trò chơi sống sót trong làn sóng game 3D.
